تجربه تعزیه زنانه در مجالس عزای بانوان در قم

این روزها دفتر تعزیه حوزه هنری قم که زمان زیادی از تاسیس آن نمی‌گذرد، در تلاش است که به مناسبت ایام سوگواری حضرت فاطمه(س) تعزیه‌ای را با حضور یک گروه متشکل از بانوان، آماده اجرا کند آن هم در حداقل زمان ممکن. برای اطلاع از کار این گروه تعزیه خوان گفتگویی با محسن آقا­حسنی مسول دفتر تعزیه حوزه هنری قم داشته ایم که در ادامه می‌خوانید.

 

چه شده که به فکر تشکیل یک گروه تعزیه زنانه افتادین؟

با توجه به حضور پرشمار و کنشگرانه بانوان در رویدادهای فرهنگی و هنری شهر قم و از طرفی وجود محافل و مجالس مذهبی زنانه در قم، دفتر تعزیه حوزه هنری استان قم به این نتیجه رسید تا با تأسیس و تصویب گروه تعزیه بانوان این هنر که کمتر مورد توجه بوده را ترویج دهد. با توجه به اینکه تعزیه هنری ملی و دینی و برآمده از همزیستی هنر و فرهنگ ایرانی و آیین شیعی است اهمیت این نگاه دو چندان می‌شود. اولین نتیجه تشکیل این گروه تعزیه هم به مناسبت ایام شهادت حضرت زهرا(س)، تولید تعزیه_نمایش برای اجرا در محافل زنانه است.

 

توضیحی درباره این تعزیه و شکل برگزاری آن بدهید؟

این کار در واقع ترکیبی از تعزیه و نمایش است که توسط گروه بانوان برای مجالس زنانه آماده می‌شود. این تعزیه - نمایش توسط دفتر تعزیه حوزه هنری قم و به کارگردانی بانوان شبیه‌خوان که از خانواده‌های تعزیه‌خوانان شهر قم هستند، آماده اجرا می‌شود.

 

معین البکاء یا کارگردان این کار کیست؟

معین البکا در تعزیه نقش همان کارگردان تئاتر را ایفاء می‌کند. خوشبختانه همان طور که گفته شد درخانواده‌های تعزیه‌خوان آموزش به صورت سینه به سینه انجام می‌شود. تعزیه‌خوان‌های گروه ما نیز در خانواده‌های خود آموزش دیده‌اند و به اجرا تسلط دارند. خوشبختانه این ظرفیتی‌ست که وجود دارد و فقط نیازمند حمایت است. امیدواریم که کار در حداقل زمان ممکن به نتیجه برسد و ما در ایام فاطمیه دوم شاهد اجرا این گروه باشیم.

 

آیا برای آموزش تعزیه به بانوان برنامه‌ جامعی دارید؟

بله البته. از همین ظرفیت خانواده‌های تعزیه‌خوان برای تامین استاد و معین البکا به قصد تشکیل و آموزش گروه‌های زنانه بهره خواهیم برد. مانند کاری که در همین تعزیه - نمایش داریم پیش می‌بریم. برنامه داریم که علاقه‌مندان را آموزش دهیم برای اجرا در مجالس مختص بانوان مانند مدارس دخترانه، مدارس علمیه بانوان یا روضه‌های خانگی زنانه. خوشبختانه تعزیه هم از نظر عاطفی تاثیرگذار است و هم در انتقال مفاهیم عاشورایی موفق است.

 

اجرای تعزیه توسط بانوان نمونه دیگری هم تا کنون داشته است؟

بله، در دوره قاجار در محافل بانوان، تعزیه‌های زنانه اجرا می‌شده و اسنادش هم موجود است. حتی خود خانواده شاهان قاجار در مجالس مخصوص خودشان، تعزیه اجرا می‌کردند. در حال حاضر هم در شهر بوشهر تعزیه زنانه داریم اما بعد نمایشی این تعزیه‌ها به نسبت شعر و صدا اهمیت‌ کمتری است. در کاری که در حال آماده‌سازی آن هستیم تلاش داریم بعد نمایشی و بعد صدای هنرمندان متوازن باشد و شاهد یک تعزیه با تمام مولفه‌هایش باشیم.

 

آیا حمایت لازم از این کار شده است؟

البته که تعزیه هنری مردمی‌ست و برای تامین هزینه‌های اجرا، مردم پیش قدم می‌شوند. از این جهت لازم نیست ارگان و دستگاهی هزینه کند. حمایت‌ها باید جنبه پشتیبانی داشته باشد. یعنی از فعالیت‌ها و برنامه‌های جانبی مانند آموزش تعزیه برای کودکان و نوجوانان و بانوان حمایت شود. تعزیه هنر بزرگ و جذابی است و دستگاه‌های اجرایی باید نگاه پیش پا افتاده به تعزیه را رها کنند. باید جامعه بپذیرد که تعزیه‌خوانان هنرمند هستند و به آنها بها داده شود. دستگاه‌های دولتی باید یه این امر و ایجاد این نگاه کمک کنند نه اینکه مثلا هزینه برگزاری مجالس تعزیه خوانی را بدهند. انتظار جامعه تعزیه این است که سازمان‌ها پیش قدم شوند برای پشتیبانی از هنرمندان تعزیه و هنر تعزیه. برگزاری سوگواره‌ها و همایش‌ها و حمایت از تحقیقات و پژوهش‌هایی که جای خالی‌شان احساس می‌شود می‌توانند از جمله این حرکت‌های حمایتی باشند.

به هنر تعزیه باید نگاه آکادمیک داشت و به علاقمندانش‌ آموزش صحیح داده شود. حتی در کتاب‌های درسی و آموزش مدارس هم بخشی درباره تعزیه گنجانده شود چرا که تعزیه هنر ملی ما است و باید همگی با آن مانوس و آشنا باشیم. دفتر تعزیه حوزه هنری پیش قدم شده برای حمایت مادی و معنوی از تعزیه انشاالله بتوانیم از پتانسیل تعزیه به خوبی استفاده کنیم.