از هنر مردمی فاصله گرفته‌ایم.

چندی پیش عابرانی که از خیابان صفائیه عبور می‌کردند در بخشی از فضای مسقف پیاده‌رو این خیابان شاهد نصب تابلوهای نمایشگاه تایپوگرافی با محتوای اسماء الهی بودند. در ایام دهه فجر هم این فضا به نمایش عکس‌های اتفاقات و حوادث انقلاب در شهر قم اختصاص یافت. این گذر که متولیانش یعنی حوزه هنری قم و سازمان فرهنگی هنری شهرداری آن را «نگارگذر» نامیده‌اند، قرار است از این پس محل نمایش آثار و محصولات مختلف هنرمندان تجسمی قمی و سراسر کشور باشد.  با افتتاح این گذر هنری فضایی که به نظر می‌رسید بی‌استفاده رها شده‌است به امکانی برای حظ بصری عابران تبدیل شده‌است. مصاحبه‌ای با مجدالدین معلمی رئیس جوان حوزه هنری قم که مبدع این طرح بوده، داشته‎یم که در ادامه می‌خوانید.  

 

آقای معلمی! ایده راه‌انداز این نگارگذر از کجا آمد؟

حقیقتش در مواجهه با گالری‌های شهر شاهد این بودیم که نمایشگاه‌ها مخاطب عمومی و مردمی چندانی ندارند. از ارزیابی تولیدات آثار هنری به این نتیجه رسیدیم که بین محصولات تولیدی و فهم و مطالبه‌گری‌های اجتماعی فاصله جدی افتاده‌است لذا به این نتیجه رسیدیم که باید اتفاقی رقم ‌بخورد و آثار هنری بیشتر در معرض دید عمومی قرار بگیرد تا هم هنرمند بیشتر دغدغه مردمی داشته‌باشد و هم مردم قدرت درک آثار هنریشان بیشتر شود و هنر برایشان دغدغه شود و پیگیر مسائل هنری باشند. به همین خاطر این ایده شکل گرفت که اگر بتوانیم فضاهایی که تردد عمومی دارند را درگیر آثار هنری کنیم، شاید بشود مشکل را حل کرد.

مطمئنا این ایده ابداع ما نیست، در سال‌های ابتدایی پیروزی انقلاب هم نمایشگاه‌ها را می‌بردند در پارک‌ها و فضاهای عمومی. شاید به همین دلیل بوده که هنر اوایل دوران انقلاب مردمی‌تر بود و مردم ارتباطشان با فضای هنری بیشتر بود. از چند سال قبل در صفاییه بواسطه تخریب بافت مسکونی فضایی ایجاد شد و به علت مشکلی که پیش آمد به شکل فعلی رها شده‌بود. با بی‌استفاده ماندن این فضا این ایده به ذهن بنده رسید که از این گذر که مسقف هم بود، برای ترویج هنر استفاده کنیم.

چرا خیابان صفائیه برای ایجاد چنین گذری انتخاب شد؟

صفائیه مرکز تردد شهر است و خیابان اصلی است. همچنین فضایی که انتخاب کردیم مسقف بود و امکان نورپردازی داشت. معمولا صفائیه را مرکزی برای خرید می‌دانند، در صورتی صفائیه معمولا فضای فرهنگی‌اش چیره بوده‌است. صفائیه نزدیک به دفتر علماست و بستر بسیاری از وقایع انقلاب بوده‌است. به نظر می‌رسید که لازم است فضای فرهنگی این خیابان احیاء شود. به همین خاطر با شهرداری ارتباط برقرار کردیم و آنها هم از پیشنهاد ایجاد نگارگذر استقبال کردند و در ساخت و پشتیبانی برای به سرانجام رسیدن این ایده همراهی کردند.

فضای دیگری را هم برای تبدیل به نگارگذر در نظر دارید؟

فعلا قصدمان این است که این فضا را امتحان کنیم، واکنش مردم و بازخوردهای مثبت و منفی را ارزیابی کنیم. قاعدتا اگر بازخوردها مثبت و خوب باشد این قابلیت وجود دارد که چنین نمایشگاه‌هایی در دیگر اماکن شهر که محل تردد است و قابلیت برگزاری نمایشگاه را دارد، برگزار شود تا از یک خیابان خشک که هیچ لذت بصر و هیچ جلوه و پیام فرهنگی ندارد به نفع هنر شهر و مردم استفاده کنیم.

برای تامین آثار نمایشگاه چه تدبیری کرده‌اید؟

از دغدغه‌های ما این است که در این فضا از محصولات تمامی رشته‌های تجسمی استفاده کنیم. در حوزه هنری یک سری محصولات تولیدی داریم که می‌شود در فواصل مختلف به نمایش گذاشت اما درخواست‌مان این است که هنرمندان قمی رشته‌های مختلف آثار و تولیداتشان را برای ارائه در این فضا  به حوزه هنری برسانند. اینجا 33 قاب را می‌توان به نمایش گذاشت لذا ما از مجموعه‌های تجسمی که بتواند این ظرفیت را تامین کند استقبال می‌کنیم.

یک سوال کلی دارم از شنا و آن اینکه چرا مدیران فرهنگی به طرح‌های عمومی‌تر فرهنگی هنری از قبیل همین نمایشگاه‌ کمتر توجه می‌کنند؟

دلیلش این است که هنر کمی شیک شده و متاسفانه از هنر مردمی فاصله گرفته‌ایم. افراد برای اینکه بشوند هنرمند، باید کارهای خاص و عجیب و غریب بکنند. این روزها کمتر حرف مردم را در آثار هنرمندان می‌بینیم. طبیعی است که هنرهایی که اجتماعی‌تر هستند خاص‌تر شدند. الان تئاتر آئینی، نمایشگاه‌های خیابانی و تئاترهای مردمی در محاق قرار گرفته و به آن بی‌توجهی می‌شود. هر چه ما زیر ساخت‌ها و امکانات‌مان را به نحوی پیش‌بینی کنیم که ارتباطش با مردم بیشتر باشد، هم هنرمند بیشتر سعی می‌کند، به زبان مردم صحبت کند هم مردم ذائقه هنریشان بالا می‌رود.

البته بخشی از مشکل هم به مدیران فرهنگی بر می‌گردد. فضای مدیریتی بجای اینکه هنر مردمی را تقویت کند، بیشتر به هنر جشنواره‌ای توجه می‌کند. جشنواره به مدیر کمک می‌کند که دیده شود و دردسرهای تولید اثر را هم ندارد.

خب جشنواره‌ها می‌توانند مردمی‌تر باشند.

بله البته، اما طبیعت جشنواره‌ها خاص است و مخاطب محدودی دارند. اگر در برگزاری جشنواره‌ها اغراق شود عملا هنرمند را از دل مردم جدا می‌کنیم و می‌بریم در یک فضای بسته هنری و حالا هنرمند برای اینکه دچار تکرا نشود مجبور می‌شود برای اینکه خودش را به روز نشان دهد، حرف‌های عجیب و غریب‌تر بزند.

شما برای عمومیت یافتن هنر در میان مردم چه برنامه‌هایی تدارک دیده‌اید؟

حوزه هنری سعی می‌کند به شدت از «هنر برای هنر» و هنر غیرمردمی فاصله بگیرد و ما هنری را حمایت می‌کنیم و ترویج می‌دهیم که زبان مردمی داشته‌باشد، متعلق به مردم باشد و مشکلات و دغدغه‌هایش، دغدغه‌های مردم باشد. در حوزه تئاتر یک تئاتر صحنه‌ای را در ماه آینده به روی صحنه می‌بریم که کاملا مردمی است. در حوزه هنرهای نمایشی همچنین پرده‌خوانی عاشورایی را داشتیم و الان پرده‌خوانی انقلاب را درایم که در مدارس در حال اجراست. حرکت دیگر زنده کردن تئاتر بچه‌های مسجد بود. این دفتر در دهه فجر حداقل 10 نمایش را در 10 مسجد اجرا کرده‌است.